Groenten & Fruit (22 februari 1991)
"Zorgvuldig werken had Methyl-ongeluk kunnen voorkomen"

Het ernstige ongeval met methylbromide op donderdag 23 januari 1991 is in hoge mate toe te schrijven aan onzorgvuldig handelen met dit bijzonder gevaarlijke grondontsmettingsmiddel.
De dosering was meer dan vijf maal de wettelijk toegestane hoeveelheid.

In de laatste week van januari haalde een ernstig ongeval met Methylbromide in het
Zuid-Hollandse Zevenhuizen de landelijke pers.
Negen personen werden met vergiftigingsverschijnselen opgenomen in het ziekenhuis.
Twee daarvan zijn nog in coma en verblijven op de natensivecare afdeling van het Academisch Ziekenhuis in Utrecht. Een gezamelijk onderzoek van de Arbeidsinspectie (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en de AID (Ministerie van Landbouw, Visserij en Natuurbeheer) bracht aan het licht dat er bij deze ontsmetting veel zaken fout zijn gegaan. Dr. P.B. Koster is Hoofdinspecteur Gezondheid bij de Arbeidsinspectie 5e district, het district waaronder ook Zevenhuizen valt.
Hij licht toe wat er mis ging en vooral ook wat er uit dit ongeval kan worden geleerd.

Het gebruik van methylbromide is aan wettelijke voorschriften gebonden.
Heeft u overtreding van deze normen vastgesteld ?

Methylbromide mag nog slechts worden gebruikt voor de grondontsmetting in de teelt van kasrozen en heteluchttomaten.
De wettelijk toegestane dosering is 40 gram per m2.
In dit geval betrof het een ontsmetting voor Bouvardia's (kasrozen stond in de papieren wat was aangevraagd) en werd meer dan 200 gram methylbromide per m2 gedoseerd.
Dat is meer dan vijf maal de toegestane dosering, wat een ernstig risico's met zich meebrengt.

In deze zaak blijkt dat heel duidelijk; maar ook in andere gevallen betekent een hogere dosering een verhoogd risico. Gaat het mis, dan is de concentratie gas vijf keer hoger.
Waarom tot deze hoge dosering is besloten kan ik niet zeggen.
In het overleg dat aan de gewijzigde toelating van het middel vooraf is gegaan, is mij niet gebleken dat het bedrijfsleven de toegestane dosering onvoldoende effectief vindt.

Hoe is het gas na de ontsmetting in de aangrenzende kasruimte kunnen komen?

De betreffende kas bestaat uit twee delen. In het voorste deel werd gegast, in het achterste deel gewerkt. In zo'n situatie moet de scheidingswand gasdicht zijn of gemaakt worden.
Door de scheidingswand lopen een aantal verwarmingsbuizen. De openingen die daarvoor zijn gemaakt, waren niet gasdicht gemaakt. Met weinig moeite en nauwelijks extra kosten is dat al bij het installeren van de verwarming te doen. Er waren dus lekken in de scheidingswand.
Op de tweede plaats bestond er een temperatuurverschil tussen beide kasdelen:
het ontsmette deel was koud, de ruimte waarin werd gewerkt warmer.
Daardoor is natuurlijke ventilatie, zeg maar een soort schoorsteen-effect ontstaan waardoor het gas in de verkeerde kas terecht kwam.

Was er aandacht besteed aan het voorkomen van gastransport via het drainage-systeem?

Ja en nee.
Deze kas is vier jaar oud en voorzien van een nieuwe drainage met enkele verzameldrains.
Die drains lopen dwars door beide afdelingen, terwijl de echte drains in de lengte-richting van de kappen lopen. De verzameldrains zijn keurig doorgezaagd en volgens de regels afgestopt, zodat via die buizen geen gas in de andere afdeling kon komen. Wat men zich niet heeft gerealiseerd is dat er onder het nieuwe drainage-systeem nog een ouder systeem lag. Dat was volledig intact, lag boven het grondwaterniveau en liep ook onder beide afdelingen door. Dat fungeerde als aanvoerkanaal naar de voorste afdeling.
Dit is een belangrijk punt, want zo'n oud systeem is geen uitzondering. Veel kassen staan op plaatsen waar in het verleden ook al een drainage-systeem bestond. Ga je op zo'n plaats gassen met een dergelijk middel buiten de kas transporteren.

In dit geval is het middel via deze drains in de achterste afdeling terecht gekomen. Daar is het door de grond opgestegen en in het nieuwe drainage-systeem terecht gekomen. Op haar beurt fungeerde dat weer als een ideaal distributiemedium, waardoor uiteindelijk in heel de ruimte te hoge concentraties methylbrmide aanwezig waren.

De aanwezigheid van zo'n oud systeem moet dus bekend zijn?

Ja, het is noodzakelijk vooraf uit te zoeken of er ondergronds een dergelijk systeem ligt. Weet je dat niet dan kom je bij het ontsmetten in een bloedlink situatie terecht. Wij vonden bij ons onderzoek al bij een van de eerste happen van de mobiele kraan het volledig intacte oude systeem. Overigens geldt dit niet alleen voor oude drainpijpen. Ook gedempte sloten kunnen als transportmiddel dienen.

Hoe is de concentratie in het voorste deel zo hoog kunnen oplopen dat er 9 mensen ziek werden?

Moderne kassen zijn potdicht als er niet wordt geventileerd. In deze kas werd niet geventileerd en er lag een energiescherm in. Alle methylbromide die via de scheidingswand en de bodem de ruimte in kwam, bleef daar ook hangen. En dat in combinatie met de hoge dosering heeft tot het bedroevende resultaat geleid.

Omdat er in het ontsmette deel folie op de bodem lag, kon het gas niet langs die weg naar buiten.
In het achterste deel was uiteraard geen folie-afdekking aanwezig.
Daardoor was er een constant concentratieverschiel aanwezig:
de methylbromide ontsnapte als het ware via de voorste kas naar de achterste.

Wat u hierboven heeft kunnen lezen was van oktober/november 1991 zo'n
9 maanden na het ongeval. De naam van Liza, komt regelmatig in het stuk voor, er staat alleen dat het mijn vrouw is, maar dat is verledentijd want in juni 1994 zijn wij gescheiden.

In augustus 2000 weer getrouwd met Daniëlle, en wij wonen zelfstandig in een aangepast huis. Wij hebben sinds 28 januari 2009 een dochtertje gekregen met de naam Nyncke. www.nyncke.org

Krant van ongeveer 3 jaar (1994) na het ongeval.
ZES MAANDEN GEEIST VOOR GIFINCIDENT IN TUINDERSBEDRIJF

Rotterdam, Twee jonge knapen in de Rotterdamse rechtzaal het levende bewijs van een ernstig bedrijfsongeval in een plantenkas.

Bij het ontsmetten van de grond in een grote kas in Zevenhuizen (Zuid-Holland) raakten negen werknemers van tuinder Robert Vink (40) vergiftigd door ontsnappende methylbromide. Ook de tuinder zelf is een dag opgenomen geweest in het AZU. De werknemers André de Knegt en Gerard van der Mooren raakten voor hun leven verlamd door het inademen van het ruik- en kleurloze gif. Vermoedelijk bereikte het gif hen via een drainage-buis, die boven de grondwaterspiegel was komen te liggen. Vink kende het bestaan van die drainage niet. Bij eerdere, soortgelijke ontsmettingen was er niets verkeerd gegaan.

Officier van justitie mevrouw mr. L. de Jonge vond dat werkgever Robert V. verantwoordelijk gesteld kon worden voor het ongeluk. Ze achtte hem schuldig aan het veroorzaken van 'zwaar lichamelijk letsel door schuld'. Daarom eiste ze tegen hem een jaar celstraf (waarvan de helft voorwaardelijk) plus een voorwaardelijke ontzetting uit het tuindersbedrijf voor de duur van een jaar.

Het bedrijf van Vink kreeg een eis te horen van 30.000 gulden boete plus publicatie van het vonnisin twee landelijke dagbladen. Tegen de coöperatie die de fatale ontsmetting had uitgevoerd, Kringkoop in Bleiswijk, werd 50.000 gulden geëist plus publicatie van het rechtelijk vonnis. Voor gasdeskundige Karsten B. (33) een werknemer van Kringkoop had de officier drie maanden voorwaardelijk in gedachten.
De officier van justitie nam het tuinder Vink vooral kwalijk dat hij opdracht had gegeven tot het gebruiken van een veel te hoge dosis methylbromide (200 gram per m2 in de plaats van de maximale toegestane 40 gram). Bovendien had hij de afdekfolie veel te vlug verwijderden had hij zijn personeel al weer in de kas laten werken, voordat de kas officieel 'gasvrij' was verklaard

Uitspraak 19 maart 1994

Vervolg van het krantenbericht hierboven "De uitspraak"
DIENSTVERLENING VOOR ONZORGVULDIG GEBRUIK VAN METHYLBROMIDE

Rotterdam - Tuinder Robert Vink uit Zevenhuizen (Zuid-Holland) heeft van de rechtbank in Rotterdam 180 uur dienstverlening opgelegd gekregen na een ongeluk met het giftige bestrijdingsmiddel methylbromide.
Negen mensen moesten naar het ziekenhuis, omdat zij de stof hadden ingeademd. Twee raakten verlamd.

De 40-jarige Vink had volgens de rechtbank beter moeten opletten toen hij in januari 1991 zijn kassen liet behandelen met methylbromide. De tuinder had op zijn aanvraag voor behandling bovendien gezet dat er rozen zouden komen te staan. In werkelijkheid kwamen er bouvardia's, waarvoor geen methylbromide meer mocht worden gebruikt. Daarom kreeg hij nog 6000 gulden boete en vier maanden voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar.

Officier van justitie mr. L. de Jonge had tegen Vink een jaar celstraf geëist waarvan zes maanden voorwaardelijk of 240 uur dienstverlening. Voorts eiste zij tegen Vink een jaar voorwaardelijke ontzetting uit zijn beroep en een boete van 36.000 gulden. Het bedrijf moet 25.000 gulden boete betalen.

Het bedrijf van de 59-jarige directeur Johannes Z., dat het gas gespoten heeft, moet 24.000 gulden betalen, in plaats van de 70.000 die geëist waren. Het bedrijf heeft volgens de rechtbank willens en wetens de wet overtreden door vijf keer zoveel methylbromide te gebruiken dan was toegestaan.

De gasdeskundige die namens het bedrijf met de methylbromide werkte, de 33-jarige Karsten B.,
moet 2000 gulden betalen en krijgt een maand gevangenisstraf als hij binnen een proeftijd van twee jaar nog eens in de fout gaat. Karsten B. hoeft daar niet bang voor te zijn: hij is zo aangeslagen door het ongeluk en de gevolgen ervan, dat hij ander werk heeft gezocht.

Door de misstappen die er gemaakt zijn zoals in Zevenhuizen 1991 en nog ver daarvoor, heeft de minister van VROM het gebruik van Methylbromide per 1 januari 1992 verboden.